Łamanie krawędzi i drążenie brył

Fazowanie i zaokrąglanie krawędzi

Ostre krawędzie rzadko dobrze wyglądają na wydrukowanej części i nie są szczególnie wytrzymałe. Fazka ścina krawędź pod kątem, zaokrąglenie ją zaokrągla. Oba działają na krawędzie, które klikniesz.

1. Zaznacz bryłę (albo grupę).
2. Kliknij na wstążce „Zaokrąglenie” albo „Fazowanie”, naciśnij B dla zaokrąglenia albo Shift+B dla fazowania, albo kliknij bryłę prawym przyciskiem i wybierz polecenie z menu.
3. Krawędzie bryły się podświetlą. Kliknij te, które mają być obrobione. Kolejne kliknięcie usuwa krawędź z wyboru. Z Shift dodajesz albo usuwasz pojedynczą krawędź.
4. Ustaw rozmiar i potwierdź przyciskiem „Zastosuj” albo Enter. Potem okno zostaje otwarte na nowej bryle z tym samym rozmiarem, więc od razu może nastąpić kolejne zaokrąglenie lub ścięcie; zamyka je „Gotowe”, Esc albo krzyżyk. Z Shift lub Ctrl kliknięcie „Górne krawędzie”, „Dolne krawędzie”, „Pionowe krawędzie” lub „Krawędzie poziome” dodaje te krawędzie do wybranych zamiast je zastępować.

Okno narzędzia jest w prawym górnym rogu. Jeśli zasłania krawędzie, które chcesz kliknąć, odsuń je za pasek tytułu. Następnym razem otworzy się tam, podobnie jak „Wydrąż” i „Szyk”. Dwukrotne kliknięcie paska tytułu odkłada go na miejsce.

Wybranie kształtu z biblioteki kształtów, gdy okno jest otwarte, zamyka je bez stosowania czegokolwiek, a kliknięte krawędzie przepadają. Kliknięcie umieszcza wtedy nowy kształt zamiast wybierać krawędzie.

W oknie znajdziesz:

• „Wszystkie ostre krawędzie” wybiera naraz wszystkie krawędzie, „Wyczyść” czyści wybór.
• „Promień” dla zaokrąglenia. Dla fazki ustawiasz „Odległość” albo „Kąt”.
• „Zmienny promień” (tylko zaokrąglenie) pozwala promieniowi zmieniać się wzdłuż jednej krawędzi: mały na jednym końcu, większy na drugim, równomiernie pomiędzy, jak tam, gdzie prosta ścianka spotyka skośną. Kliknij jedną krawędź, potem ustaw „Promień na początku” i „Promień na końcu”. To, który koniec liczy się jako początek, wynika ze sposobu, w jaki krawędź powstała. Jeśli większy promień wyjdzie na złym końcu, „Zamień końce” go odwraca. Działa na jednej krawędzi naraz, więc kilka krawędzi zaokrąglaj po kolei. „Edytuj” przywraca obie wartości.
• „Wklęsłe (wycięcie)” (tylko zaokrąglenie) odwraca zaokrąglenie: zamiast zaokrąglać krawędź, wycina z niej ćwierćokrągłe wgłębienie, jak wycięte narożniki pudełka. Wgłębienie to walec o wybranym „Promień” leżący wzdłuż krawędzi, więc działa przy każdym kącie między ścianami, ale tylko na prostych krawędziach i nie razem z „Zmienny promień”. „Edytuj” je przywraca.
• „Próg ostrej krawędzi” decyduje, które krawędzie w ogóle liczą się jako ostre. Wartość 25° traktuje jako krawędzie tylko wyraźne załamania i pomija łagodne przejścia.
• „Pionowe krawędzie” wybiera krawędzie stojące pionowo, takie jak narożniki prostopadłościanu: jedno zaokrąglenie zaokrągla wtedy naraz wszystkie pionowe narożniki.
• „Górne krawędzie” wybiera tylko krawędzie wzdłuż samej góry bryły. To szybka droga do foremki do ciastek: zbuduj kontur w szkicu jako obrys, potem sfazuj górne krawędzie. „Kąt” ustawia, jak stroma jest fazka. Nie może sięgać dalej, niż ścianka jest gruba.
• „Dolne krawędzie” wybiera tylko krawędzie wzdłuż samego dołu bryły, lustrzane do „Górne krawędzie”. To szybka droga, żeby zaokrąglić lub sfazować tylko stopę elementu.
• „Fazowanie z zaokrągleniem”, wybrane u góry okna fazowania obok „Fazowanie”, tworzy drukowalną stopę elementu: fazę przy płycie, która stycznie przechodzi w zaokrąglenie ku ścianie, dzięki czemu pierwsze warstwy nie potrzebują podpór, a krawędź i tak kończy się miękko. „Odległość” to wysokość, jaką zajmuje stopa, „Kąt” (od 15° do 75°) to stromość fazy przy płycie. Krawędzie wybierasz przyciskiem „Dolne krawędzie”.
• „Tylko widoczne krawędzie” ukrywa krawędzie, które z Twojego punktu widzenia leżą za bryłą. Domyślnie każda krawędź prześwituje przez bryłę, co na skomplikowanej części robi się nieczytelne. Po włączeniu widzisz i możesz kliknąć tylko krawędzie zwrócone do Ciebie. Obróć widok, żeby dosięgnąć pozostałych. Krawędź narysowana na czerwono (zobacz niżej) jest widoczna zawsze.
• „Kliknięcie wybiera też krawędzie, które płynnie się przedłużają”: kliknięcie wybiera wtedy także krawędzie, które płynnie w siebie przechodzą, na przykład wszystkie krawędzie wokół ściany z zaokrąglonymi narożnikami. Ten przełącznik decyduje tylko o tym, co wybiera kliknięcie: jądro CAD i tak zawsze przeciąga fazkę albo zaokrąglenie wzdłuż takich płynnie przedłużających się krawędzi. Okno mówi, na ile kolejnych krawędzi tak się dzieje.
• „Zachowaj rozmiar krawędzi przy zmianie rozmiaru” zachowuje fazkę albo zaokrąglenie w obecnym rozmiarze, nawet jeśli później przeskalujesz bryłę.
• „Jakość podglądu” („Szkicowa”, „Standardowa” albo „Dokładna”) decyduje, jak dokładnie liczony jest podgląd. Przy trudnych częściach „Szkicowa” jest szybsza.

Gdy zmieniasz rozmiar, layerling przelicza podgląd. Może to chwilę potrwać. Możesz dalej zmieniać wartość, a liczona będzie ostatnia wybrana.

Jeśli rozmiar jest za duży dla krawędzi, layerling o tym informuje i proponuje mniejszą wartość. Często wystarczy milimetr albo dwa mniej. Przy ostrych kątach zaokrąglenie potrzebuje więcej miejsca, niż sugeruje jego promień. Na małym ekranie okno samo przewija się w dół, żeby komunikat był widoczny.

Gdy wybór, który działał, przestaje działać po kliknięciu jeszcze jednej krawędzi, ta krawędź robi się czerwona i grubsza: to ona nie daje się obrobić razem z pozostałymi w tym rozmiarze. Kliknij ją ponownie, aby ją wyłączyć, albo zmniejsz rozmiar. Jeśli klikasz kolejne krawędzie, gdy komunikat jest widoczny, pierwsza zostaje czerwona. Gdy nie ma wcześniejszego wyboru, który działał (pierwsze kliknięcie albo rozmiar, który właśnie zwiększyłeś), na czerwono robią się krawędzie, które nie działają nawet same, albo wszystkie, jeśli problemem jest tylko ich połączenie. A tam, gdzie wybrane krawędzie spotykają się w ostrym narożniku wewnętrznym, jak dwa krążki chmurki, zaokrąglenie nie ma miejsca przy żadnym rozmiarze: wtedy layerling najpierw zaokrągla te narożniki tym samym lub mniejszym rozmiarem, a komunikat mówi, ile ich i o ile (fazowanie je fazuje).

Zanim się podda, layerling próbuje jeszcze raz z krótkimi krawędziami na końcach wybranych, długimi najwyżej na dwa rozmiary. Taka krawędź jest tam, gdzie wcześniejsza faza kończy się na ściance, która jest jeszcze ostra: krótka ukośna krawędź w narożniku, a dopóki pozostaje ostra, narożnika nie da się obrobić. Jeśli to pomoże, te krawędzie zostają też wybrane, a komunikat mówi, ile ich dołączono.

Krawędź pod wskaźnikiem też jest rysowana grubiej, więc widać, którą wybierze kliknięcie.

Otwór także przyjmuje „Fazowanie” i „Zaokrąglenie”, podobnie jak „Wydrąż”, „Odsunięcie” i „Usuń ścianę”: pozostaje otworem i wycina swoim nowym kształtem. Zaokrąglenie czterech pionowych krawędzi otworu w kształcie prostopadłościanu daje kieszeń z zaokrąglonymi narożnikami wewnętrznymi, a otwór powiększony przez „Odsunięcie” wycina z odpowiednio większym luzem. Krawędź, w której otwór styka się z częścią, obrabiaj na gotowej grupie: ta krawędź należy do niej.

Drążenie brył

Pudełka, kubki, obudowy i pokrywy mają jedną cechę wspólną: w środku są puste, ze ściankami o równej grubości. Dokładnie to robi „Wydrąż”.

1. Zaznacz bryłę i kliknij „Wydrąż” albo kliknij bryłę prawym przyciskiem i wybierz polecenie z menu.
2. Ustaw „Grubość ścianki”.
3. W „Otwarte strony” włącz strony, które zostają otwarte: „Góra”, „Dół”, „Przód”, „Tył”, „Lewo” albo „Prawo”, ile tylko chcesz. Sam „Przód” daje wnękę na szufladę, a „Lewo” i „Prawo” tunel. Gdy żadna strona nie jest włączona, bryła zostaje zamknięta ze wszystkich stron, z wnęką w środku. „Zamknięte (pustka w środku)” wyłącza wszystkie strony jednym kliknięciem. „Góra” jest już włączone po otwarciu okna; kliknięcie go znów zamyka górę. Bryła zamknięta ze wszystkich stron wygląda z zewnątrz bez zmian: wnękę pokazuje widok przekroju.
4. Zdecyduj, czy „Krawędzie wewnętrzne” mają być „Zaokrąglone”, czy „Ostre”.
5. Kliknij „Wydrąż”.

Ścianki rosną do środka. Zewnętrzna strona zostaje bez zmian.

„Krawędzie wewnętrzne” mają znaczenie tylko tam, gdzie wewnętrzne ścianki się rozchodzą, czyli na stopniu bryły albo wokół otworu. Narożniki wnęki zwykłego prostopadłościanu są zawsze ostre, przy obu ustawieniach. Aby uzyskać zaokrąglone wnętrze, najpierw zaokrąglij zewnętrzne krawędzie bryły (zobacz wyżej), a potem ją wydrąż: wnętrze podąży za nimi z promieniem pomniejszonym o grubość ścianki. Jeśli zaokrąglonego wnętrza nie da się zbudować, co może się zdarzyć przy konturze z bardzo wielu krótkich prostych odcinków, na przykład obrysowanym rysunku, layerling buduje zamiast tego tę samą wydrążoną bryłę z ostrymi narożnikami wewnątrz.

Dla każdej otwartej strony bryła potrzebuje płaskiej ściany na samym brzegu po tej stronie. Kul i kształtów swobodnych nie da się więc w ten sposób wydrążyć. Jeśli ścianka jest za gruba dla bryły, layerling o tym informuje i prosi o cieńszą. Taki przypadek to zaokrąglony prostopadłościan, którego górne i dolne krawędzie też są zaokrąglone: jego ścianka musi być wyraźnie cieńsza niż to zaokrąglenie, albo najpierw ustaw zaokrąglenie na 0.

Bryłę z kieszenią (klocek z otworem, który nie przechodzi na wylot, zrobiony przez zgrupowanie prostopadłościanu z uniesionym otworem) też da się wydrążyć z otwartą górą: ścianki wokół kieszeni też zostają wydrążone, więc między zewnętrzną ścianką a kieszenią zostaje pierścień wnęki otwarty u góry, a pod dnem kieszeni leży cienka wnęka.

Bryły zakończone szpicem, takie jak stożek albo obrócony trójkąt, nie mają na górze płaskiej ściany, która mogłaby zostać otwarta. Całkowicie zamknięta wnęka też tam nie zadziała, bo szpica nie da się odsunąć do środka: nawet przy ściance 1 mm dostaniesz komunikat, że ścianki nie mogą być tak grube. Zamiast tego wrysuj ściankę w profil przed obrotem: zduplikuj kontur, zmniejsz kopię równomiernie, ustaw ją na środku dużego konturu i wytnij nią duży, a potem obróć całość (rozdział Szkice, część o obracaniu szkicu). Odległość między oboma konturami to grubość ścianki.

Jeśli później zmienisz rozmiar wydrążonej bryły, layerling od razu wydrąży ją ponownie w nowym rozmiarze. Ścianka zostaje tak gruba, jak wybrałeś, także w bryłach okrągłych. Walec rozciągnięty w jedną stronę bardziej niż w drugą staje się elipsą. Zaokrąglenia i fazki nałożone po drążeniu wracają na te same krawędzie.

Pokrywka do otwartej bryły

„Pokrywka” tworzy pokrywkę do bryły otwartej u góry: pudełka wydrążonego z otwartą górą, doniczki, tacki. Zaznacz bryłę i kliknij „Pokrywka”. W oknie wybierasz rodzaj:

• „Wciskana”: płyta tak duża jak bryła, a pod nią kołnierz, który wchodzi w otwór.
• „Nakładana”: płyta szersza od bryły o grubość ścianki, a pod nią obrzeże, które obejmuje ją z zewnątrz.
• „Z obu stron”: płyta szersza od bryły o grubość ścianki, a pod nią jedno i drugie: kołnierz w otworze i obrzeże na zewnątrz. Ścianka bryły siedzi między nimi w rowku, jak w pojemniku na żywność.
• „Płaska”: tylko płyta, do położenia lub przyklejenia.

Następnie ustawiasz grubość („Grubość pokrywki”), pasowanie („Pasowanie”, czyli „Szczelina na stronę” między pokrywką a bryłą: 0,1 mm ciasno, 0,2 mm normalnie, 0,3 mm luźno lub dowolna wartość do 1 mm) oraz jak głęboko sięga kołnierz lub obrzeże i jak gruba jest jego ścianka. Kliknij „Utwórz pokrywkę”: pokrywka leży obok bryły, odwrócona płytą w dół, więc drukuje się bez podpór. Bryła zostaje bez zmian. Pokrywka podąża za każdym obrysem, okrągłym lub kanciastym, bo jest zdejmowana z samej bryły tuż pod jej krawędzią. Bryła bez otworu u góry dostaje tylko płaską pokrywkę; dla pozostałych najpierw wydrąż ją z otwartą górą. Dla bryły, która jest dokładną bryłą CAD, na przykład zaokrąglonego prostopadłościanu wydrążonego przez Drążenie, pokrywka też jest dokładna, z okrągłymi narożnikami, które zostają okrągłe: jej krawędzie zaokrąglisz albo sfazujesz narzędziem krawędzi jak każde inne. Inne bryły oraz pokrywki ze słupkami na magnesy dostają pokrywkę z trójkątów.

Zaznacz „Magnesy w narożnikach”, a pokrywka trzyma się na czterech okrągłych magnesach zamiast na ciasnym pasowaniu. Wybierz „Magnes” (6 × 2, 8 × 3 albo 10 × 3 mm) albo ustaw „Średnica magnesu” i „Wysokość magnesu” oraz „Luz wokół magnesu”: 0,1 mm, żeby wcisnąć magnesy, od 0,2 do 0,3 mm, żeby je wkleić. layerling wycina gniazdo w każdym narożniku brzegu bryły i jedno naprzeciw niego w płycie pokrywki, trochę głębsze niż magnes, więc ten nigdy nie wystaje. Tam, gdzie ścianka jest za cienka na gniazdo, narożnik wypełnia słupek od dna aż do brzegu, a kołnierz pokrywki go obchodzi. Bryła jest zgrupowana ze swoimi gniazdami i słupkami: po rozgrupowaniu masz ją z powrotem taką, jaka była. Płyta musi mieć co najmniej wysokość magnesu plus 0,8 mm grubości. Włączenie magnesów to zapewnia.

Zaznacz „Zawias”, a pokrywka otwiera się na sworzniu wzdłuż prostej tylnej ściany bryły. Tuleje idą na zmianę wzdłuż niej, skrajne na bryle, a te pomiędzy na pokrywce, w odstępie „Luz w zawiasie”, a przez wszystkie przechodzi otwór na sworzeń: przy „Średnica sworznia” 1,75 mm sworzniem jest kawałek filamentu. Zaznacz „Wydrukuj też sworzeń”, gdy chcesz grubszy, drukowany osobno. Tuleje bryły stoją na skosie 45°, więc bryła drukuje się pionowo bez podpór, a tuleje pokrywki są równo z jej górą, więc ona nadal drukuje się odwrócona. „Kostki (0 = automatycznie)” przy 0 daje mniej więcej jedną tuleję na 10 mm. Zawias pasuje do pokrywki wciskanej albo płaskiej: obrzeże wokół zewnętrznej strony uderzałoby przy otwieraniu w tylną ścianę.

Kanał na kabel przez bryłę

„Kanał na kabel” prowadzi przez bryłę okrągły tunel na kabel albo przewód LED, od miejsca, gdzie wchodzi, do miejsca, gdzie wychodzi, i sam znajduje drogę. Zaznacz bryłę i kliknij „Kanał na kabel”, potem kliknij na bryłę tam, gdzie kabel wchodzi („Wejście”), i tam, gdzie wychodzi („Wyjście”). Droga zaczyna się i kończy prosto wzdłuż powierzchni, biegnie prosto, gdzie się da, i skręca, gdzie musi, nigdy ciaśniej niż „Najmniejszy łuk”, i trzyma się jak najdalej od zewnętrznej strony, nigdy bliżej niż „Najmniejsza ścianka”. Kabel przechodzi przez łuk o promieniu około pięciu swoich średnic. „Średnica” to średnica samego kanału.

Gdy okno jest otwarte, bryła jest przezroczysta, z kanałem w środku i znacznikiem na każdym końcu. Okno podaje długość kanału, jego najciaśniejszy łuk i najcieńszą ściankę, na czerwono, gdy łuk albo ścianka musiały być mniejsze niż żądane. Pomaga wtedy mniejsza wartość „Najmniejszy łuk” albo inne wejście lub wyjście. „Ustaw ponownie” przenosi koniec. „Utwórz kanał” wycina kanał: staje się „Wygięta rura” jako otwór, zgrupowaną z bryłą, więc bryła zostaje dokładna, a po rozgrupowaniu rurę można jeszcze zmienić. Wygięta rura ma najwyżej jedenaście łuków. Droga, która potrzebuje więcej, prosi o inne wejście albo wyjście.

Odsuwanie brył

Każdą ścianę bryły można przesunąć o tę samą odległość na zewnątrz lub do środka. Tego potrzebuje pasowanie, pokrywka lub połączenie zatrzaskowe: luz 0,1-0,3 mm dookoła, podczas gdy detale zostają na miejscu, czego skalowanie nie daje.

1. Zaznacz jedną bryłę i kliknij „Odsunięcie” albo kliknij bryłę prawym przyciskiem i wybierz to tam.
2. Wybierz „Powiększ” lub „Zmniejsz” i ustaw „Odległość”.
3. „Narożniki zewnętrzne” decydują o zewnętrznych narożach: zaokrąglone utrzymuje odsuniętą powierzchnię okrągłą, ostre pozwala ścianom biec dalej, aż się spotkają.
4. Zaznacz „Zachowaj oryginał i dodaj odsuniętą bryłę jako otwór”, aby zachować część bez zmian, a powiększoną bryłę dostać jako kopię, która już jest otworem. Zgrupuj ten otwór z częścią współpracującą, a wytnie dokładnie wybrany luz.
5. Kliknij „Odsuń”.

Zaznacz „Tylko na boki: płaskie górne i dolne ściany zostają na swojej wysokości”, gdy ma rosnąć lub maleć tylko obrys: boki przesuwają się o odległość, a każda płaska górna i dolna ściana zostaje na swojej wysokości. Tabliczka dostaje obramowanie dookoła, podstawa robi się szersza, a bryła nie staje się wyższa. W bryle schodkowej każdy stopień zachowuje swoją wysokość. Tekst odsuwany przez swoje obrysy też zachowuje wtedy swoją wysokość.

Bez zaznaczenia odsunięta zostaje sama bryła. Staje się stałą, dokładną bryłą, jak po fazie: lista u góry okna cofa odsunięcie, a „Edytuj” otwiera narzędzie ponownie ze starą odległością. Odsunąć można tylko dokładne bryły CAD - prostopadłościany, walce i inne kształty, ich grupy, importowane części STEP. Bryła będąca tylko siatką trójkątów, jak wiele importów STL, często nie daje się odsunąć. Odległość zbyt duża dla bryły, na przykład zmniejszenie poza najcieńszą ścianę, zostaje odrzucona.

Tekst, którego liter jądro nie potrafi odsunąć jako bryły (w niektórych czcionkach A, B, M, N, W albo 9), jest zamiast tego odsuwany przez swoje obrysy: dostaje wypełnienie „Szerszy (baza do druku wielokolorowego)” o tę odległość (węższe przy zmniejszaniu) i rośnie o tyle samo u góry i na dole. Zostaje tekstem, który możesz dalej edytować. Działa to dla tekstu z wypełnionymi literami bez zaokrągleń. Tekst, który ma już tryb wypełnienia, jest jak dotąd odrzucany.

Usuwanie ścian

Zaokrąglenie, które przeszkadza, otwór w złym miejscu, występ, którego już nie potrzebujesz: „Usuń ścianę” usuwa to z bryły, bez budowania bryły od nowa.

1. Zaznacz bryłę i kliknij „Usuń ścianę” albo kliknij bryłę prawym przyciskiem i wybierz polecenie z menu.
2. Kliknij każdą ścianę tego, co ma zniknąć: ściany zaokrąglonej krawędzi, ściankę otworu, bok i górę występu. Wybrana ściana się podświetla, a kolejne kliknięcie ją wyłącza. Okno liczy ściany.
3. Kliknij „Usuń” albo naciśnij Delete. Esc zamyka narzędzie bez zmian.

Ściany wokół usuniętych rosną, aż luka się zamknie. Prostopadłościan z zaokrąglonymi górnymi krawędziami odzyskuje ostre krawędzie, otwór zostaje wypełniony, występ znika. Bryła pozostaje dokładna, więc da się ją znowu zaokrąglać i fazować, a eksport STEP zachowuje jej prawdziwe ściany. Ctrl+Z cofa usunięcie jednym krokiem. Jest ono też wymienione w „Cofnij obróbkę krawędzi” razem z zaokrągleniami i fazkami, gdzie „Cofnij” je cofa. „Edytuj” dla niego nie ma. Na grupie wynikiem jest jedna bryła, tak jak przy obróbce krawędzi.

Wybierz wszystkie ściany tego, co ma zniknąć, i tylko te. Jeśli ściany wokół nich nie mogą zamknąć luki, layerling o tym informuje i nic się nie zmienia. Na przykład główny bok prostopadłościanu nie ma sąsiada, który mógłby zająć jego miejsce. Usunięcie samego dna kieszeni zmienia ją w otwór na wylot, bo ścianki kieszeni biegną dalej na drugą stronę.

„Usuń ścianę” potrzebuje dokładnych ścian: działa na częściach zaimportowanych jako STEP i na kształtach layerling. To, co layerling trzyma jako siatkę, ich nie ma: zaimportowany STL, OBJ albo 3MF, bryła podzielona, owinięta lub uproszczona albo bardzo szczegółowy kształt, taki jak długi tekst. Jeśli możesz, importuj część jako STEP. Przy szczegółowej zaimportowanej części kilka ścian może być dla jądra CAD za dużo: po 45 sekundach usuwanie zostaje przerwane i nic się nie zmienia. Bryła, której rozmiar zmieniono po obróbce krawędzi z zachowaniem rozmiaru krawędzi, nie ma w nowym rozmiarze dokładnych ścian, dopóki zmiana rozmiaru nie zostanie cofnięta.

Zaimportowana siatka zamieniona w dokładną bryłę narzędziem „Uczyń dokładnym” może zachować cienkie jak włos ściany tam, gdzie trójkąty pliku były wadliwe, między ścianami leżącymi w jednej płaszczyźnie, przez co jeden bok wychodzi jako paski, których nie da się usunąć osobno. Taka cienka ściana, zbyt wąska, by ją kliknąć, znika razem z wybraną ścianą, gdy jej dotyka i prowadzi dalej do innej ściany w płaszczyźnie wybranej ściany, razem z połączonymi z nią cienkimi ścianami, które też dotykają ściany w płaszczyźnie wybranej ściany; okno liczy je jako zabrane dodatkowo.